Wybiórczość pokarmowa u dziecka  – czy to kaprys, problem logopedyczny, czy zaburzenia integracji sensorycznej?

Twoje dziecko je tylko kilka ulubionych produktów, a na widok nowej potrawy odsuwa talerz? Wielu rodziców uważa to za kaprys, jednak przyczyny bywają znacznie głębsze. Wyjaśniamy, czym jest wybiórczość pokarmowa u dzieci, skąd się bierze i kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.

Czym jest wybiórczość pokarmowa u dzieci?

Wybiórczość pokarmowa u dzieci to zaburzenie polegające na stałym spożywaniu tylko wybranych produktów oraz odrzucaniu całych grup żywności z powodu ich smaku, zapachu, konsystencji lub wyglądu. W odróżnieniu od chwilowej niechęci do jedzenia utrzymuje się ona długo i ogranicza różnorodność diety.

Najczęstsze przyczyny wybiórczości pokarmowej

• Zaburzenia integracji sensorycznej: nadwrażliwość na zapach, smak, wygląd lub strukturę jedzenia sprawia, że dziecko odbiera pokarm jako nieprzyjemny, a nawet bolesny.
• Trudności oromotoryczne: słaba koordynacja mięśni języka, policzków i żuchwy utrudnia gryzienie oraz połykanie, co może grozić zakrztuszeniem.
• Problemy zdrowotne: alergie, refluks lub bóle brzucha wywołują negatywne skojarzenia z posiłkami i lęk przed jedzeniem.
• Neofobia żywieniowa: naturalny, ewolucyjny lęk przed próbowaniem nowych lub nieznanych pokarmów, który najczęściej pojawia się między 2. a 6. rokiem życia.

Neofobia żywieniowa – jak pomóc dziecku oswoić nowe smaki?

Jeśli wybiórczość pokarmowa ma charakter neofobii, w codziennym oswajaniu dziecka z nowymi produktami pomogą proste zasady:

• pozwól dziecku oglądać, wąchać i dotykać nowy produkt bez presji na jedzenie,
• jedzcie wspólnie te same posiłki, ponieważ dzieci chętnie naśladują dorosłych,
• angażuj dziecko w zakupy i przygotowywanie potraw.

Zaburzenia integracji sensorycznej a jedzenie

Zaburzenia integracji sensorycznej sprawiają, że to, co dla większości z nas jest przyjemne i naturalne, u części dzieci wywołuje dyskomfort, ból lub przeciążenie sensoryczne. Doświadczenia sensoryczne wyzwalają odpowiedź motoryczną. Gdy odgryzamy kawałek twardej skórki chleba, informacja sensoryczna sprawia, że nie połykamy go od razu, lecz zaczynamy gryźć lub żuć. Dziecko, które nie ma warunków motorycznych, aby przechodzić przez kolejne etapy rozwoju funkcji pokarmowych, wybiera pokarmy płynne lub papkowate. Działa to także w drugą stronę: dziecko z nadwrażliwością dotykową wnętrza jamy ustnej preferuje produkty gładkie, bez grudek, przez co ogranicza trening umiejętności motorycznych. Obu obszarów nie da się rozdzielić, ponieważ każdy ruch daje sensoryczną informację zwrotną, a każdy bodziec wpływa na rozwój ruchu.

Nadwrażliwość dotykowa

Dzieci nadwrażliwe na dotyk niechętnie dotykają jedzenia, nie lubią mieszanych faktur i mają wyraźne preferencje co do temperatury, konsystencji oraz sposobu podania. Makaron nie może być polany sosem, bułka posmarowana masłem, a ser czy wędlinę dziecko je osobno. Dzieci z nadwrażliwością dotykową, które otrzymują wsparcie w gabinecie na Woli, często mają trudność z przejściem z konsystencji płynnych na papki, a z papek gładkich na te z grudkami. Mogą akceptować tylko jedną butelkę, łyżeczkę lub kubek, a niektóre pokarmy odbierają jako zagrożenie i reagują odruchem wymiotnym już na ich widok.

Nadwrażliwość węchowa

Dziecko nadreaktywne na zapachy reaguje awersyjnie zarówno na oferowane mu potrawy, jak i na to, co jedzą inni. Może komentować zapachy, a nawet wymiotować, gdy poczuje nietolerowaną woń.

Nadwrażliwość słuchowa

Nadwrażliwość słuchowa sprawia, że dziecko unika produktów chrupiących, które podczas gryzienia wydają intensywne dźwięki. Może też omijać stołówki i restauracje, ponieważ hałas i gwar są dla niego przeciążające i nie pozwalają skupić się na jedzeniu.

Nadwrażliwość smakowa

Dzieci z nadwrażliwością smakową preferują potrawy mdłe, dlatego chętniej sięgają po gotowe produkty, np. ze słoiczków, niż po dania przygotowane w domu. Negatywną reakcję może wywołać nawet metalowa łyżka, która zostawia wyczuwalny posmak.

Nadwrażliwość wzrokowa

Często uważa się, że dzieci z nadwrażliwością wzrokową odrzucają pokarmy wyłącznie ze względu na wygląd, np. nie jedzą produktów zielonych lub czerwonych. Badania wskazują jednak, że za wykluczaniem pokarmów po wyglądzie częściej stoją wcześniejsze negatywne doświadczenia niż sam wygląd potrawy.

Podreaktywność sensoryczna – gdy dziecko nie interesuje się jedzeniem

Przeciwieństwem nadreaktywności jest podreaktywność sensoryczna. Dzieci, które ją wykazują, słabiej reagują na bodźce zmysłowe i często nie interesują się posiłkiem. Jedzenie nie jest dla nich wystarczająco atrakcyjne, co nierzadko kończy się karmieniem przed telewizorem lub tabletem. Podczas posiłku robią wszystko poza jedzeniem: bawią się pokarmem, rozcierają go i wyrzucają poza talerz, a brudna buzia zupełnie im nie przeszkadza.

Takie dzieci z trudnością odczytują sygnały z własnego ciała, takie jak głód, sytość czy pragnienie. Sytuację utrudniają karmienie na siłę, podjadanie między posiłkami i bajki przy stole. Mogą też nadmiernie się objadać lub chomikować jedzenie w buzi.

Zaburzenia ruchowe o podłożu sensorycznym

Ostatnią grupą pacjentów z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, z którymi pracujemy na Bielanach, są dzieci z zaburzeniami ruchowymi o podłożu sensorycznym. Mają one trudność nie tylko z przetworzeniem pokarmu, ale nawet z jego pobraniem. Trudności z planowaniem motorycznym (praksją) objawiają się problemem z nałożeniem jedzenia na łyżkę, trafieniem nią do ust, słabszym ssaniem, gryzieniem i żuciem oraz zaburzoną koordynacją. Dzieci te sprawiają wrażenie, jakby nie potrafiły „przemieścić” pokarmu w buzi, dlatego wypluwają go lub pomagają sobie palcem.

Umiejętności oromotoryczne i rola neurologopedy dziecięcego

W typowym rozwoju motoryka duża poprzedza motorykę małą. Umiejętności oromotoryczne należą do motoryki małej, ale na sposób jedzenia wpływają oba te obszary. Obejmują one ruchy warg, języka, policzków i żuchwy, czyli ssanie, lizanie, połykanie, odgryzanie, gryzienie i żucie. Ich jakość zależy od budowy i sprawności aparatu artykulacyjnego, napięcia mięśniowego, czucia oraz planowania motorycznego. W ich doskonaleniu pomagają zajęcia z neurologopedą dziecięcym połączone z fizjoterapią na Bemowie.

U dzieci ze słabymi umiejętnościami oromotorycznymi, które obserwujemy w gabinecie na Bielanach, często współwystępują:

• opóźniony rozwój motoryczny i nieprawidłowa dystrybucja napięcia mięśniowego,
• zaburzenia kontroli posturalnej, równowagi i koordynacji,
• trudność z przekraczaniem linii środkowej ciała i słaba propriocepcja,
• słaba samoregulacja, potrzeba rutyny i trudność z przechodzeniem między aktywnościami,
• opóźniony rozwój mowy, problemy z koncentracją i nieprawidłowy tor oddechowy.

Gdy dziecko nie oddycha efektywnie, pojawiają się problemy z koordynacją sekwencji ssanie – połykanie – oddychanie. Wymaga to wsparcia neurologopedy i fizjoterapeuty dziecięcego na Woli.

Pozycja dziecka podczas posiłku – dlaczego ma znaczenie?

Zaburzenia czucia głębokiego i słaba kontrola posturalna sprawiają, że dziecko ześlizguje się z krzesła, wierci się lub często zmienia pozycję. Wielu rodziców nie przywiązuje wagi do sposobu siedzenia przy stole i nieświadomie wybiera niedopasowany fotelik lub nie zapewnia podparcia dla stóp. Tymczasem jeśli dziecko zużywa dużo energii na utrzymanie pozycji, nie jest w stanie skupić się na jedzeniu.

Terapia wybiórczości pokarmowej na Woli, Bielanach i Bemowie

Wybiórczość pokarmowa rzadko jest zwykłym kaprysem. Jeśli dziecko od dłuższego czasu je bardzo ograniczoną liczbę produktów, warto skonsultować się ze specjalistą. Neurologopeda dziecięcy oraz fizjoterapia na Bemowie to skuteczne wsparcie w terapii wybiórczości pokarmowej, dopasowane do potrzeb Twojego dziecka.