Fizjoterapia dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej – jak może pomóc?

Zaburzenia SI mogą być rezultatem predyspozycji genetycznych, działania substancji toksycznych oraz szkodliwych podczas ciąży (przewlekłe przyjmowanie niektórych leków, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, narkotyków, choroby zakaźne matki, ciąże mnogie), komplikacji podczas porodu (poród z użyciem próżnociągu położniczego, niedotlenienie, zamartwica urodzeniowa, przedwczesny poród). W późniejszym okresie rozwoju dziecka (po urodzeniu), często mówi się także o niekorzystnym wpływie długich pobytów w szpitalu, czynnikach środowiskowych, uwarunkowaniach kulturowych czy mocno ograniczonych interakcjach z rówieśnikami. Podaje się, że aktualnie problem zaburzeń SI może dotyczyć nawet 20% dzieci.  Powodów nieprawidłowości można doszukiwać się już na etapie rozwoju prenatalnego.

Integracja sensoryczna w połączeniu z rehabilitacją dzieci na Bemowie to sposób w jaki uczymy dziecko  wykorzystywania bodźców z własnego ciała i środowiska do celowego działania.

Integracja sensoryczna jest nierozerwalnie związana z rozwojem narządów zmysłów oraz bodźcami dochodzącymi do organizmu. Największe zmiany pod tym względem zachodzą u dzieci od urodzenia do 6-7 roku życia. Na przestrzeni kolejnych lat ulegają one doskonaleniu. Proces ten podzielono na etapy:

•  Pierwszy poziom integracji sensorycznej następuje od narodzin do pierwszego roku życia. Podczas tego okresu rozwojowi ulegają zdolności do przetwarzania bodźców sensorycznych. Prawidłowy przebieg rozwoju dziecka związany jest z integracją bodźców błędnikowych oraz proprioceptywnych, co prowadzi do zwiększenia koordynacji ruchów gałek ocznych, utrzymanie odpowiedniego napięcia mięśniowego, równowagi oraz bezpieczeństwa grawitacyjnego, a także utrzymanie prawidłowej postawy ciała. To właśnie na tym etapie wykształcają się podstawy do utrzymania stabilnego pola widzenia. Prawidłowy przebieg rozwoju na tym etapie życia dziecka przyczynia się do braku trudności podczas nauki w szkole.
•  Drugi poziom integracji sensorycznej trwa od pierwszego do drugiego/trzeciego roku życia dziecka. W tym czasie dokonują się kluczowe momenty w rozwoju dziecka, a mianowicie rozpoczęcie samodzielnego chodzenia. Współdziałanie wszystkich narządów zmysłów pozwala na prawidłowy odbiór przestrzeni. Natomiast poznanie przez dziecko mapy swojego ciała oraz korelacji pomiędzy różnymi jego częściami jest niezbędne do prawidłowego rozwoju motorycznego co pozwala na planowania nowych ruchów (praksji). Jeśli proces ten nie jest zaburzony ruchy są skoordynowane, precyzyjne, a w przyszłości dziecko nie będzie miało problemów z wykonywaniem czynności manualnych, w tym związanych z nauką pisania i rysowania itd.
•  Trzeci poziom integracji sensorycznej rozwija się od trzeciego do piątego roku życia. Okres ten odpowiada za doskonalenie koordynacji wzrokowo-ruchowej poprzez wykonywanie bardziej złożonych i skomplikowanych ruchów. Dzieci uczą się rozróżniania stron ciała, wykonują celową aktywność ruchową, planują czynności ruchowe. W tym okresie uwidacznia się dominacja stron ciała, a także następuje doskonalenie mowy.

Objawy zaburzeń SI wymagające wsparcia w zakresie działań fizjoterapeuty dzieci.

• osłabiona koordynacja wzrokowo – ruchowa,
• niezgrabność ruchowa,
• trudności w rozróżnianiu stron, poczuciu kierunku,
• problematyczne pisanie, rysowanie oraz czytanie,
• trudności w czynnościach samoobsługowych, codziennych.
• niezdarność, wpadanie na przedmioty i ludzi, potykanie się,
• problemy z wykonywaniem złożonych czynności np.: jazda na rowerze, pływanie
• problemy z koordynacją ruchową,
• uderzanie różnymi częściami ciała np.; wbieganie w ścianę, skakanie na kolanach po twardym podłożu,
• dzieci, które biegają a nie chodzą,
• chodzenie na palcach,
• dzieci, które są ciągle w ruchu, nie potrafią się zatrzymać,
• dzieci które wciskają się w różne ciasne miejsca,
• problemy z równowagą,
• problemy z napięciem mięśniowym,
• problemy z utrzymaniem odpowiedniej postawy ciała.

Fizjoterapia dziecięca na Woli wspiera terapię integracji sensorycznej w następujących aspektach:

• czucia swoich mięśni i stawów,
• kontroli części ciała, np.: oczu i szyi,
• utrzymania napięcia mięśniowego i poczucia pewności w odniesieniu do stałej siły grawitacji,
• rozwoju motorycznego oraz koordynacji obu stron ciała,
• napięcia mięśniowego.

Dzieci z zaburzeniami sensorycznymi nasilonymi w kategorii zaburzeń ruchowych mogą mieć np..: problem z nauką jazdy na rowerze. Dzieci w trakcie terapii ruchowej na Bielanach uczą się kontrolować swoje ciało i poruszać się z większą precyzją. Poprawa koordynacji ruchowej wpływa na ich samodzielność i pewność siebie w codziennych czynnościach. Przykładowo zaburzenia schematu ciała, które nie zostały zdiagnozowane i przepracowane na Bemowie w procesie terapii ruchowej mogą skutkować trudnościami w wykonywaniu ćwiczeń ruchowych, sprawiać problemy podczas poruszania i orientacji w terenie, znacząco upośledzać rozróżnianie kierunków.